Over het relatieve gewicht van vooroordelen tegenover vrouw versus (deel van) etnische minderheid

Op vrijdag 17 december verscheen er een opiniestuk op de website van KNACK getiteld: “Een aantal mensen is moeilijk in de maatschappij te betrekken omdat ze actief voor afscheiding kiezen“.

De aanleiding is een reportage van France 2 waarin vrouwen in een Parijse voorstad als het ware uit het straatbeeld gegomd zijn en ze bovendien op bepaalde plaatsen helemaal niet welkom waren, zelfs verzocht werden ‘buiten te wachten’.

Als je het mij vraagt heeft dit mannenbastion de afspraak met wat wij de moderniteit noemen volledig gemist.   En dat moeten we inderdaad erg vinden.

Erger dan het thuisland

Een tijdje geleden, op Tvbrussel, was er een interview met Fouad Laouri, een in Marokko geboren docent Franse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, die een maand in Molenbeek verbleef. Molenbeek is Parijs niet, maar als buitenstaander lijken beide situaties grotendeels gelijk.  Hij stelde over Molenbeek: ‘Je zou kunnen denken dat Molenbeek een stukje Marokko is, maar het is niet eens dat. Want in Marokko, in Cassablanca, Marrakech, Rabat, heb je heel veel diversiteit. In kleding, bijvoorbeeld. […] Dat heb je niet in Molenbeek. Die uniformiteit, dat religieuze, pseudoreligieuze. Meisjes van zes jaar heb ik al zien rondlopen in zo’n soort abaya of boerka. Ik was geschokt om dit te zien.’

Opvallend trouwens is dat volgens Fouad Laouri het Islamisme in Molenbeek weinig met geloof te maken heeft. Hij stelt dat vooral de onderdrukking van vrouwen het doel is.

Wat is de oplossing?

Iedereen is het er over eens dat dergelijke buurten problematisch zijn. Het isolationisme dat er beoefend wordt drijft deze  gemeenschap in toestanden die verder gaan dan wat gebruikelijk is in het thuisland. En zo beweegt deze gemeenschap zich steeds verder weg van de globale maatschappij, en zelfs van de mentaliteit van de thuislanden, die al traditionalistisch is en waar de positie van de vrouw sowieso al zwak is.

Terug naar het opiniestuk, en dan vooral de reacties erop. We zijn het met z’n allen eens over de ernst van de kwaal, maar blijkbaar niet over de oplossing.

Het idee om segregatie te bekampen, willen vele mensen niet aanvaarden.  Wat willen ze dan wel? Vaak komt het neer op ‘oprotten’ of ‘assimileren’ .

Oprotten

Een reactie die veel voorkomt is dat ‘we ze moeten terugsturen’.   Nochtans zijn dit vaak minderheden van de tweede en derde generatie, hier geboren en getogen. Onze allochtonen dus, die hier hun wortels hebben. Ze zijn deel van deze maatschappij, Belg van geboorte, en kunnen en zullen dus niet zomaar verdwijnen. Dat wist zelfs de betreurde Pim Fortuyn toen hij ooit zei dat het ‘onze Marokkaanse rotjochies’ zijn.

Even een gedachtenexperiment. Stel dat hier morgen een oprotpremie zou uitgekeerd worden, zou dit dan een oplossing kunnen zijn? Niet dus. Hoogstens wat oude mensen met een verleden in het thuisland zou er gebruik van maken, niet de tweede en derde generatie.

Ik hoor wel eens verwijzen naar het feit dat bij autochtonen de vorige generaties voor onze welvaart zorgden, terwijl dit minder zou zijn bij mensen met een achtergrond van migratie. Dit is natuurlijk een betwistbare stelling. Eerste generatie migranten werden immers net naar hier gehaald om te werken. Het argument van de voorgaande generaties doet mij denken aan minderheden die ons koloniale verleden oprakelen. Dat klinkt allemaal weinig overtuigend.

Assimileren

Een andere veel gehoorde reactie is de roep om assimilatie. Op bepaalde normen en waarden kunnen we niet afdingen. Het is duidelijk dat wat gebruikelijk verlichtingswaarden genoemd worden, in onze maatschappij het richtroer vormen. Dit betekent ook dat we van iedereen verwachten dat ze deze aanvaarden, of ze nu tot de minderheid of de meerderheid behoren.

Een zekere mate van assimilatie is dus zeker nodig. Er zijn normen en waarden die we met z’n allen moeten aanvaarden, anders loopt het verkeerd.  En bovendien is het wenselijk dat iedereen zijn steentje wil bijdragen aan onze maatschappij.

Alleen stelt de vraag zich hoe we dit best kunnen bereiken?

Sommigen willen dat die assimilatie nog verder gaat, dat mensen als het ware ‘opgaan’ in de samenleving, niet meer herkenbaar zullen zijn als minderheden. Ook lijken ze vaak te denken dat dit opgelegd of afgedwongen moet worden. Ik denk echter dat dit niet zal werken. Wanneer mensen ‘opgaan’ in de samenleving, doen ze dit op eigen initiatief en uit vrije wil.

Carrot and Stick

Enkel met xenofobie en kwaadheid zullen mensen niet aan boord van de samenleving komen. Dit wil niet zeggen dat het beleid alles op z’n beloop moet laten, want dat is al even verkeerd. Ik vind het een terechte vraag, waar we eens flink over moeten nadenken, of we mensen die een afschuw van onze maatschappij hebben, hun gehele leven in de hangmat kunnen laten liggen. Of dit nu leden van minderheden of overjarige punkers zijn, maakt niet uit.

Maar alleen nemen, zonder iets positiefs in de plaats te stellen, dat lukt niet.

Ik stel dit ook in mijn boek: we zullen een mengeling van linkse en rechtse recepten nodig hebben. Een wortel en een stok, dus, met het hoger doel mensen te integreren en emanciperen. Helaas is het ‘multiculturele debat’ zo ontspoord dat deze gedachte boosheid oproept aan beide kanten van het politieke spectrum.

Tegen segregatie, voor contact

Ik kom vaak in het geweer tegen segregatie. Als  sociaalpsycholoog kan ik je vertellen dat contact de beste manier is om mensen tot betere gedachten over elkaar te brengen.

Buurten zoals in beeld gebracht door France 2 vormen nu net hét bewijs wat er kan gebeuren als minderheden zich in hun gettoachtige omgevingen terugtrekken.

Ik begrijp de boosheid van mensen over de teloorgang van het Avondland. Ik begrijp dat ze kwaad zijn op de politieke verantwoordelijken. En ik begrijp hun angst, die ook de mijne is, want wij vrezen voor ons maatschappelijk weefsel en zelfs onze veiligheid. Het zijn die buurten, of bepaalde mensen die in die buurten wonen van wie bepaalde uitspraken persaandacht krijgen, die ons doen beven.

Maar toch zullen we samen naar constructieve oplossingen moeten streven.

Niet alle leden van etnische en culturele minderheden zijn akkoord met de toestanden die getoond werden op France 2. Zij namen wel de richting van de moderniteit. Zij doen hun best. Zij werken, voeden hun kinderen op, en proberen een huis te verwerven. Wanneer het goed gaat, verdient dit ook onze aandacht, ook in de media. En vooral: dit zijn onze bond- en lotgenoten.