Nederlandse toestanden: Is het multicultureel debat ontspoord?

Deze week had ik in het programma ‘De ochtend’ op Radio 1 Nederland een interview over de vraag of het multiculturele debat ontspoord is. Medediscussant was Alexander Pechtold van D66. De aanleiding hiervan was een beeld waarin Sylvana Simons aan een galg opgeknoopt werd. De dader wacht ondertussen gerechtelijke vervolging.

Even iets over Sylvana Simons. Zij is lid van de nieuwe partij Denk, een politiek genootschap dat assertief opkomt voor de rechten van culturele en etnische minderheden. In Vlaanderen zou men dit wellicht omdopen tot ‘een migrantenpartij’.

Terug naar de galg. Dit zijn groteske en misplaatste beelden waarvan de impact op de geadresseerde niet te onderschatten is. Politiebeveiliging is ondertussen haar deel. Bovendien is de galg contraproductief. Dit soort haatmedia is voor haar de ultieme bevestiging dat Nederland bevolkt wordt door een hoop racisten…

Deze uitingen van racisme, of wie weet, van flauwe humor (in het brein van de dader kunnen we immers niet kijken) zijn koren op de molen van de media. In dit geval terecht, gezien de aard van de afbeeldingen. Maar vaak ook onterecht, want extremisme gedijt vrolijk verder door al die aandacht, ook al is dit vaak negatieve aandacht.

De afkeuring van deze daden was algemeen. Iedereen was het erover eens dat dit dingen zijn die niet kunnen. Is Nederland verloren; is het debat ontspoord? Neen, die ene man waar we zo veel aandacht aan besteden, was het spoor bijster. Wat zegt dit over ‘ons’?

Wanneer we de cijfertjes bekijken, naar algemene trends peilen, dan is er maar één conclusie mogelijk: Grof racisme neemt af, terwijl onze gevoeligheid hierover toeneemt. Dit is minder mediageniek dan extreme uitingen en krijgt minder aandacht, maar de grondstroom is belangrijker dan wat enkele extremisten doen en zeggen, en het blijft belangrijk hierop de vinger te blijven leggen.

Alexander Pechtold sprak over fatsoen. Dat diegene die deze beelden maakte hieraan een gebrek heeft, valt niet te ontkennen. Maar fatsoen gaat over het al dan niet uiten van zo’n dingen – gedrag dus – en niet over de mindset die erachter zit. Het basisprobleem is niet zozeer dat er een teloorgang is in fatsoen, maar dat het samenleven zo moeilijk verloopt.

We kennen elkaar niet. We praten naast elkaar. Dat is een veel groter probleem.

Toevallig of niet. De week ervoor in Den Haag leverde ik een bijdrage aan de avond ‘Racisme is HOT’ van het Nationale toneel. Ook daar was Sylvana Simons spreker. Ik had het er over het feit dat elkaar vermijden, niet met elkaar omgaan, wellicht te grootste bron van maatschappelijk onbehagen is, en trouwens ook een oorzaak van racisme. Een opmerkzame bezoeker aan dit event maakte me er laat in de avond in de foyer attent op. Alle goedbedoelende autochtone Nederlanders vormden aparte groepjes, en zo ook ontstonden er enkele Surinaamse groepjes. Gemengde groepjes, die waren er niet.

Daar stonden we dan – met z’n allen wereldverbeteraars – opgedeeld in tribale verbanden. Het zou beter zijn moesten we hiervoor ook meer aandacht hebben.

 

Interview in Psyché en Brein

Deze zomer had ik een gesprek met Vittorio Busato over vooroordelen en onverdraagzaamheid. Dit interview verscheen in het oktobernummer van het wetenschappelijke magazine EOS: Psyché en Brein.

Het was alvast een van de meest aangename en uitgebreide interviews die ik heb mogen doen, ook al was het op een snikhete dag midden in de zomer.

Zo verschaft het interview duidelijkheid over het onderscheid tussen racisme en onverdraagzaamheid. Ik heb al tijdens verscheidene lezingen moeten ervaren dat het belangrijk is om de term ‘racisme’ niet teveel te gebruiken.  Wanneer je met mensen in gesprek gaat, dan merk je soms hoe zwaar die woorden wegen. Sommige mensen zijn het woord ‘racisme’ zo beu, dat ze er niets meer over willen horen, niets mee te maken willen hebben.

Woorden as such worden dus soms deel van het probleem. Naast ‘racisme’ is het woord ‘allochtoon’ nog zo’n beladen term. Ook de onbedoelde gevolgen van dit woord heb ik in gesprekken met etnisch en culturele minderheidsleden beter leren kennen. Het is een woord dat getuigt van uitsluiting, of zo aanvoelt. Dat werd me wel duidelijk.

Aan taboewoorden dus geen gebrek.

Positief aan dit interview is de aandacht voor oplossingen. Ik heb steeds de bedoeling gehad om duidelijk te maken dat samenleven met andere etnische en culturele minderheden niet vanzelf gaat, niet in het minst omwille van het feit dat onverdraagzaamheid een wereldwijd probleem vormt, dat bovendien in gradaties bij iedere burger voorkomt. Dit argumenteren had enkel de bedoeling om iedereen met de voeten op de grond te zetten.

Het boek bevat ook handvaten om multicultureel samenleven op de rails te krijgen, ook al belooft dit een harde dobber te worden. Dit interview liet alvast toe om ook dit aspect aan bod te laten komen, waardoor het een gebalanceerd beeld brengt.

Boekbespreking verschenen in Liberalis

Er verscheen een boekbespreking van ‘Iedereen racist’ van de hand van Rudy Collijs op de website van Liberales, de denktank binnen de liberale beweging.

Ik vind het alvast positief dat de recensent de nadruk legt op de wetenschappelijke achtergrond van het boek, en meer bepaald dat ik in de mate van het mogelijke alle uitspraken met onderzoek ondersteunde.

Liefst van al zou ik mensen teleurstellen die het zoveelste  meningenboek over onverdraagzaamheid verwachten. Er is namelijk geen gebrek aan meningen.

In discussies tussen voor- en tegenstanders van de multiculturele samenleving is er te weinig plaats voor argumenten gebaseerd op objectieve feiten. In de wetenschap ligt dit anders. Wetenschappers zijn wel aan de feiten gebonden. En ik ben een van hen.

Die feiten staan soms aan de kant van zogezegd politiek correcte mensen, maar soms ook aan de andere kant. Het komt erop neer dat ik graag argumenten aanreik in plaats van dogma’s. Dit vormt het centrale uitgangspunt van het boek.

 

Boekenbeurs Antwerpen: debat met Carl Devos en Mark Elchardus

Op woensdag 2 november, 10u30 gaat een debat door over de multiculturele samenleving door op de Antwerpse boekenbeurs.

Hoe kan onze samenleving best omgaan met de toenemende diversiteit en multiculturaliteit? Hoe kunnen verschillende culturen op een goede en constructieve manier met elkaar samenleven en hoe verhinderen vooroordelen en stereotypen ons daarin? Een kritisch debat over mens en wereld.

Het debat staat in De Morgen aangekondigd als een van de 12 events die “u voor geen geld mag missen op de boekenbeurs”

De kloof tussen ‘de Vlaming’ en ‘de allochtoon’

Aanleiding van dit opiniestuk gepubliceerd in KNACK online is een spraakmakende reportage in Pano (het vroegere Panorama) over een Marokkaans koppel dat zich kwam vestigen in Tremelo.

Mijn voorspelling was dat een reportage waarin de geheime camera’s (sic) op de boze blanke Vlaming gericht staan, echt niet tot veranderingen zal leiden bij diezelfde boze Vlaming  (die zich vaak miskend voelt bij de berichtgeving van VRT). En dat bleek ook. Bijna alle 97 reacties op het opiniestuk gaan in die richting.

Ik snap de strategie bij VRT eerlijk gezegd niet. Je zou toch denken dat zo’n uitzending vooral tot doel heeft om bevooroordeelde mensen met hun vooroordelen te confronteren, om dan te hopen dat ze deze bijstellen? Door de eenzijdigheid van de reportage, jagen ze nu net die mensen nog verder in de gordijnen.

Dit doet me denken aan de bekende mestkever-uitspraak van een bekend politicus. Ik kan me moeilijk voorstellen dat er toen één lid van het Vlaams Belang ‘bekeerd’ werd. Dit soort uitspraken dienen  om de eigen achterban te mobiliseren. Zo ook de Pano-reportage, die vooral de linkse medemens nog maar eens dezelfde pap voorschotelt die hij of zij zo graag lust, namelijk de bevestiging dat er nogal wat racistische snoodaards rondlopen in deze wilde, gevaarlijke en asociale maatschappij. Nu, volgens mij zijn linkse mensen daar al lang van overtuigd en had men de pellicule kunnen sparen voor betere gelegenheden.

Die zogenaamde snoodaards geraken het beu om steeds maar als racist versleten te worden. Ik denk echt dat wanneer we vooroordelen willen bekampen, het veel beter is hiervan een gedeeld verhaal te maken. Samenleven is een gedeeld verhaal, maar onze innerlijke demonen bevechten is ook een gedeeld verhaal.

Ik vergeleek wel eens de links-progressieve versie van multicultureel samenleven met een té perfect huwelijk. Je kent ze wel, koppels bij wie altijd alles tof en leuk is, omdat het niet anders kan. Elk meningsverschil is er eentje teveel, en ze lijken op eierschelpen door het leven te gaan. Hier wordt niet gecommuniceerd, hoogstens een rolletje gespeeld. Ook de multiculturele samenleving kan te pletter lopen op eierschelpen.

Ondertussen hoop ik dat dit beeld niet nog verder aan het verglijden is, naar een koppel waarbij bijna per definitie een van de echtelieden altijd verkeerd is. Die kennen we ook: het is altijd de fout van de partner. Onnodig te vertellen dat dit ook geen ideale manier van samenleven vormt en dat dit vaak tot frustraties en venijn leidt.

 

Diversiteit op de werkvloer

In het oktobernummer van Brussel Metropool – een maandelijks tijdschrift dat in het Brussels Gewest verspreid wordt, waren er verschillende bijdragen over het diversiteitsvraagstuk, met dan vooral aandacht voor bedrijven. Aanleiding is de eerste verjaardag van het Witboek over Diversiteit.

Het interview dat ik met journalist Peter Van Dyck had, kreeg als titel ‘Dialoog is het beste middel tegen vooroordelen‘. Het gaat onder andere in op het feit dat diversiteit aan ondernemingen kansen biedt, maar dat tegelijk erop toegezien moet worden dat er geen kliekjesvorming en segregatie optreden. Dialoog is inderdaad ook hier het wondermiddel bij uitstek.

Dit gezegd zijnde, schotelde Peter Van Dyck me enkele praktijkvoorbeelden voor waar het mis liep. Over een dame, bijvoorbeeld, die een heuse talenknobbel is, maar nooit om enig advies gevraagd wordt, omdat één van haar ouders wortels in een ver land heeft. Vaak is communicatie het sleutelwoord. De bovengenoemde dame zou beter de moed hebben om te zeggen wat haar stoort. De kans is groot dat haar collega’s hun blinde vlek zullen (h)erkennen.

Of die werknemer die terecht gewezen wordt omdat hij op stille moment de Koran las, terwijl zijn collega’s stripverhalen verorberden. Dit is natuurlijk een heel vreemde zaak, zeker als het bedrijf op voorhand hier niet over communiceerde. Ik zie eigenlijk geen enkele reden waarom een bedrijf zich zou moeten moeien met hetgene wat een werknemer leest…

Maar goed, dit artikel gaat vooral in op oplossingen. En laat dit nu net een insteek zijn die vaak te weinig belicht wordt in de media.

In het nummer staan ook nog mooie bijdragen over drie bedrijven die resoluut gegaan zijn voor een actief beleid over diversiteit, alsook een bijdrage over de zogenaamde Diwan awards met de verhalen van enkele succesrijke mensen met een Marokkaanse achtergrond, die als rolmodellen kunnen dienen en bovendien  tegengewicht vormen voor de vaak negatieve media die de Marokkaanse gemeenschap te beurt valt.

 

 

 

 

incident Van Biesen-Kitir in het Belgische Parlement

Vandaag verscheen een opiniestuk in KNACK naar aanleiding van een incident donderdag ll. in het Belgische parlement. Van Biesen zou (want dat weten we niet zeker) Kitir toegeroepen hebben om teug naar Marokko te keren. Op zich eigenaardig want Kitir is geboren en getogen in het Limburgse Maasmechelen.

De politieke wereld en de media stonden na dit incident in rep en roer. Hoe kon het dat zo’n dingen zelfs in het Parlement gebeuren? Nu, mijn eerste reactie was dat het Parlement niet echt een oord is dat bekend geniet omwille van de goede normen van beleefdheid en luisterbereidheid.

Maar goed, in een gezamenlijke persbijeenkomst heeft Luk Van Biesen naderhand zijn fout toegegeven en heeft Meyrame Kitir het incident gesloten verklaard.

Het opiniestuk gaat in op het feit dat openlijke uitingen van racisme steeds minder aanvaard worden. Misschien moeten ik wel enig voorbehoud maken voor het internet waar mensen vaak zwaar uithalen. De anonimiteit van mensen op allerlei fora zet hen aan de voorhamer te gebruiken, met beledigende en mensonterende commentaren als gevolg. Niet alleen tegenover allochtonen, voor alle duidelijkheid.

Dat grove uitingen van racisme steeds minder in het dagelijkse sociale verkeer aanvaard worden, is uiteraard slechts één facet. Er zijn ook allerlei subtiele uitingen van racisme die minder snel opgemerkt worden en ook resistenter lijken te zijn.

Boekbespreking op Apache

Vandaag verscheen een boekbespreking van ‘Iedereen racist’ op de website van Apache door Jan Willems. Een mooi artikel. Ik hou van de insteek van deze journalist die schrijft “een verschrikkelijke hekel aan pseudo-kritische scorebordjournalistiek” te hebben.

Of er bij de titel geen ‘?’ had moeten komen.  Zeker wel. De titel is als een slag in het gezicht en daardoor opvallend, als een eycatcher. Een toonbeeld van nuance is het bepaald niet. Maar goed, wat niet opvalt, wordt niet opgemerkt.

Dit is een mooie quote die ik uit deze bespreking haal: “Het boek brengt rust in de tent. Wij hebben immers zo’n verschrikkelijke bloedhekel aan al dat hitsige gedoe telkens als er weer eens een racistisch ‘incident’ is gebeurd, politici naar de media rennen, op bedeltocht naar het citeren van hun naam en het would-be debat op sociale media dat al heel vlug ontaardt in heuse netwerkverdwazing die in niks moet onderdoen voor de stupide jacht op pokémon.”

Boeken laten inderdaad toe de waan van de dag te overstijgen. Ik heb altijd het idee gehad dat een artikel of opiniebijdrage over racisme te vluchtig is om daadwerkelijk iets bij te brengen. Een jaar geleden vroegen andere Belgische sociaalpsychologen om voor de Standaard een opiniestuk over de Syrische vluchtelingencrisis te schrijven, of op z’n minst zo’n stuk te ondertekenen. Heb ik niet gedaan. Een genuanceerd verhaal brengen in een tekst van maximaal 300 woorden is helaas onmogelijk.

 

 

De VS: een samenleving in perfecte afzondering

De laatste weken worden we geconfronteerd met allerlei onheilsberichten uit de Verenigde Staten. Die handelen over Afro-Amerikaanse verdachten die neergeschoten worden door de politie. En nu ook agenten die neergeschoten worden door Afro-Amerikanen, blijkbaar als een soort wraak. De Amerikaanse president Obama probeert de bevolkingsgroepen te verenigen, maar tegelijk lijkt de onvrede en het onbegrip nog nauwelijks te kanaliseren.

In een opinieartikel gepubliceerd op 19 juli de VRT website ga ik in op de mate van segregatie van de Amerikaanse ‘samen-leving’.  Amerikaanse segregatie-indices kleuren donkerrood, ook in vergelijking met Europa. Het is nu aan de Europese landen om de situatie niet zover te laten komen.