De kloof tussen ‘de Vlaming’ en ‘de allochtoon’

Aanleiding van dit opiniestuk gepubliceerd in KNACK online is een spraakmakende reportage in Pano (het vroegere Panorama) over een Marokkaans koppel dat zich kwam vestigen in Tremelo.

Mijn voorspelling was dat een reportage waarin de geheime camera’s (sic) op de boze blanke Vlaming gericht staan, echt niet tot veranderingen zal leiden bij diezelfde boze Vlaming  (die zich vaak miskend voelt bij de berichtgeving van VRT). En dat bleek ook. Bijna alle 97 reacties op het opiniestuk gaan in die richting.

Ik snap de strategie bij VRT eerlijk gezegd niet. Je zou toch denken dat zo’n uitzending vooral tot doel heeft om bevooroordeelde mensen met hun vooroordelen te confronteren, om dan te hopen dat ze deze bijstellen? Door de eenzijdigheid van de reportage, jagen ze nu net die mensen nog verder in de gordijnen.

Dit doet me denken aan de bekende mestkever-uitspraak van een bekend politicus. Ik kan me moeilijk voorstellen dat er toen één lid van het Vlaams Belang ‘bekeerd’ werd. Dit soort uitspraken dienen  om de eigen achterban te mobiliseren. Zo ook de Pano-reportage, die vooral de linkse medemens nog maar eens dezelfde pap voorschotelt die hij of zij zo graag lust, namelijk de bevestiging dat er nogal wat racistische snoodaards rondlopen in deze wilde, gevaarlijke en asociale maatschappij. Nu, volgens mij zijn linkse mensen daar al lang van overtuigd en had men de pellicule kunnen sparen voor betere gelegenheden.

Die zogenaamde snoodaards geraken het beu om steeds maar als racist versleten te worden. Ik denk echt dat wanneer we vooroordelen willen bekampen, het veel beter is hiervan een gedeeld verhaal te maken. Samenleven is een gedeeld verhaal, maar onze innerlijke demonen bevechten is ook een gedeeld verhaal.

Ik vergeleek wel eens de links-progressieve versie van multicultureel samenleven met een té perfect huwelijk. Je kent ze wel, koppels bij wie altijd alles tof en leuk is, omdat het niet anders kan. Elk meningsverschil is er eentje teveel, en ze lijken op eierschelpen door het leven te gaan. Hier wordt niet gecommuniceerd, hoogstens een rolletje gespeeld. Ook de multiculturele samenleving kan te pletter lopen op eierschelpen.

Ondertussen hoop ik dat dit beeld niet nog verder aan het verglijden is, naar een koppel waarbij bijna per definitie een van de echtelieden altijd verkeerd is. Die kennen we ook: het is altijd de fout van de partner. Onnodig te vertellen dat dit ook geen ideale manier van samenleven vormt en dat dit vaak tot frustraties en venijn leidt.

 

Diversiteit op de werkvloer

In het oktobernummer van Brussel Metropool – een maandelijks tijdschrift dat in het Brussels Gewest verspreid wordt, waren er verschillende bijdragen over het diversiteitsvraagstuk, met dan vooral aandacht voor bedrijven. Aanleiding is de eerste verjaardag van het Witboek over Diversiteit.

Het interview dat ik met journalist Peter Van Dyck had, kreeg als titel ‘Dialoog is het beste middel tegen vooroordelen‘. Het gaat onder andere in op het feit dat diversiteit aan ondernemingen kansen biedt, maar dat tegelijk erop toegezien moet worden dat er geen kliekjesvorming en segregatie optreden. Dialoog is inderdaad ook hier het wondermiddel bij uitstek.

Dit gezegd zijnde, schotelde Peter Van Dyck me enkele praktijkvoorbeelden voor waar het mis liep. Over een dame, bijvoorbeeld, die een heuse talenknobbel is, maar nooit om enig advies gevraagd wordt, omdat één van haar ouders wortels in een ver land heeft. Vaak is communicatie het sleutelwoord. De bovengenoemde dame zou beter de moed hebben om te zeggen wat haar stoort. De kans is groot dat haar collega’s hun blinde vlek zullen (h)erkennen.

Of die werknemer die terecht gewezen wordt omdat hij op stille moment de Koran las, terwijl zijn collega’s stripverhalen verorberden. Dit is natuurlijk een heel vreemde zaak, zeker als het bedrijf op voorhand hier niet over communiceerde. Ik zie eigenlijk geen enkele reden waarom een bedrijf zich zou moeten moeien met hetgene wat een werknemer leest…

Maar goed, dit artikel gaat vooral in op oplossingen. En laat dit nu net een insteek zijn die vaak te weinig belicht wordt in de media.

In het nummer staan ook nog mooie bijdragen over drie bedrijven die resoluut gegaan zijn voor een actief beleid over diversiteit, alsook een bijdrage over de zogenaamde Diwan awards met de verhalen van enkele succesrijke mensen met een Marokkaanse achtergrond, die als rolmodellen kunnen dienen en bovendien  tegengewicht vormen voor de vaak negatieve media die de Marokkaanse gemeenschap te beurt valt.

 

 

 

 

incident Van Biesen-Kitir in het Belgische Parlement

Vandaag verscheen een opiniestuk in KNACK naar aanleiding van een incident donderdag ll. in het Belgische parlement. Van Biesen zou (want dat weten we niet zeker) Kitir toegeroepen hebben om teug naar Marokko te keren. Op zich eigenaardig want Kitir is geboren en getogen in het Limburgse Maasmechelen.

De politieke wereld en de media stonden na dit incident in rep en roer. Hoe kon het dat zo’n dingen zelfs in het Parlement gebeuren? Nu, mijn eerste reactie was dat het Parlement niet echt een oord is dat bekend geniet omwille van de goede normen van beleefdheid en luisterbereidheid.

Maar goed, in een gezamenlijke persbijeenkomst heeft Luk Van Biesen naderhand zijn fout toegegeven en heeft Meyrame Kitir het incident gesloten verklaard.

Het opiniestuk gaat in op het feit dat openlijke uitingen van racisme steeds minder aanvaard worden. Misschien moeten ik wel enig voorbehoud maken voor het internet waar mensen vaak zwaar uithalen. De anonimiteit van mensen op allerlei fora zet hen aan de voorhamer te gebruiken, met beledigende en mensonterende commentaren als gevolg. Niet alleen tegenover allochtonen, voor alle duidelijkheid.

Dat grove uitingen van racisme steeds minder in het dagelijkse sociale verkeer aanvaard worden, is uiteraard slechts één facet. Er zijn ook allerlei subtiele uitingen van racisme die minder snel opgemerkt worden en ook resistenter lijken te zijn.

Boekbespreking op Apache

Vandaag verscheen een boekbespreking van ‘Iedereen racist’ op de website van Apache door Jan Willems. Een mooi artikel. Ik hou van de insteek van deze journalist die schrijft “een verschrikkelijke hekel aan pseudo-kritische scorebordjournalistiek” te hebben.

Of er bij de titel geen ‘?’ had moeten komen.  Zeker wel. De titel is als een slag in het gezicht en daardoor opvallend, als een eycatcher. Een toonbeeld van nuance is het bepaald niet. Maar goed, wat niet opvalt, wordt niet opgemerkt.

Dit is een mooie quote die ik uit deze bespreking haal: “Het boek brengt rust in de tent. Wij hebben immers zo’n verschrikkelijke bloedhekel aan al dat hitsige gedoe telkens als er weer eens een racistisch ‘incident’ is gebeurd, politici naar de media rennen, op bedeltocht naar het citeren van hun naam en het would-be debat op sociale media dat al heel vlug ontaardt in heuse netwerkverdwazing die in niks moet onderdoen voor de stupide jacht op pokémon.”

Boeken laten inderdaad toe de waan van de dag te overstijgen. Ik heb altijd het idee gehad dat een artikel of opiniebijdrage over racisme te vluchtig is om daadwerkelijk iets bij te brengen. Een jaar geleden vroegen andere Belgische sociaalpsychologen om voor de Standaard een opiniestuk over de Syrische vluchtelingencrisis te schrijven, of op z’n minst zo’n stuk te ondertekenen. Heb ik niet gedaan. Een genuanceerd verhaal brengen in een tekst van maximaal 300 woorden is helaas onmogelijk.

 

 

De VS: een samenleving in perfecte afzondering

De laatste weken worden we geconfronteerd met allerlei onheilsberichten uit de Verenigde Staten. Die handelen over Afro-Amerikaanse verdachten die neergeschoten worden door de politie. En nu ook agenten die neergeschoten worden door Afro-Amerikanen, blijkbaar als een soort wraak. De Amerikaanse president Obama probeert de bevolkingsgroepen te verenigen, maar tegelijk lijkt de onvrede en het onbegrip nog nauwelijks te kanaliseren.

In een opinieartikel gepubliceerd op 19 juli de VRT website ga ik in op de mate van segregatie van de Amerikaanse ‘samen-leving’.  Amerikaanse segregatie-indices kleuren donkerrood, ook in vergelijking met Europa. Het is nu aan de Europese landen om de situatie niet zover te laten komen.

Alles komt wel goed?

Zaman Vandaag publiceerde op 8 juni 2016 een interview naar aanleiding van het verschijnen van het boek ‘Iedereen racist’.

Een interessante quote uit het artikel:

“Het boek [Iederen racist] is geen morele analyse. Het is niet omdat we begrijpen waar racisme vandaan komt dat we het moeten goedpraten. We zijn nog altijd morele wezens. De meeste mensen zijn het erover eens dat harmonieus samenleven het doel moet zijn en dat racisme niet veel goeds met zich meebrengt.”

Inderdaad, het is niet omdat we onverdraagzaamheid en racisme trachten te begrijpen, dat we daarom dit ook moeten goed vinden. Begrijpen is niet gelijk aan goedkeuren.

Norah Karrouche, een historica die in Rabat in Marokko lesgeeft, vat het zo samen: “Uitspraken zoals “Marokkanen zijn óók racistisch” legitimeren hoegenaamd niet een manier van denken. Racisme komt overal voor en bij iedereen, maar het is wel onze morele plicht om hier zorgvuldig mee om te gaan.”

 

Racial profiling bij de politie

In het Algemeen Dagblad verschijnt er vandaag een artikel over racial profiling bij de politie. Eergisteren deed De Telegraaf dit ook al. De aanleiding was de aanhouding van Typhoon, een allochtone, Nederlandse performer en muzikant. Dit beroert de Nederlandse media nu al enkele dagen. (deze twee artikelen kan je lezen op: http://www.vopspsy.ugent.be/nl/sociale-psychologie/nieuws.html )

Echter, niet enkel de politie doet aan racial profiling; iedereen doet het. Kenmerken zoals huidskleur, geslacht en leeftijd, die gebruikt worden om mensen aan sociale categorieën toe te wijzen, worden onmiddellijk geactiveerd wanneer men een persoon observeert. Automatisch, binnen enkele milliseconden tijd.

Bij het zien van mensen met een andere etnische achtergrond, reageert ons brein. In een bepaalde studie werden blanke en Afro-Amerikanen foto’s van hun raciale in- en uitgroep getoond. De hersenscans toonden aan dat deze foto’s de aanleiding waren van verschillende responses van de amygdala, een oude hersenstructuur in het brein die geassocieerd is met emoties. Foto’s van raciale uitgroep leden wekten grotere activiteit van de amygdala op dan foto’s van ingroep leden. En dit was zo voor beide groepen.

Mensen zijn dus geprogrammeerd om etnische verschillen als vanzelf op te merken en er aandacht aan te besteden. Politiemensen vormen hierop uiteraard geen uitzondering.

Enigszins ter hunner verdediging: Agenten zijn geen machines! Ze hebben door hun werk voortdurend negatieve ervaringen met mensen, en dus ook met allochtonen. Vandaar uit is het te verklaren dat iemand als Typhoon wordt aangehouden. En, zoals een oud-politiecommissaris in de Telegraaf vertelde, moet de politie steeds rekening houden met daderprofielen, die helaas soms een etnische component bevatten.

Toch moet de politie oppassen. Het vertrouwen in de instituties onder allochtonen is al laag. Dit soort incidenten zijn niet goed voor het burgerschap en de sociale cohesie. Wanneer mensen het idee krijgen dat ze door de autoriteiten oneerlijk behandeld worden, ze het slachtoffer zouden zijn van vertekende procedures, dan haken ze af. Dus, ethnic profiling dient selectief toegepast te worden, en niet tot de normale orde van de dag gaan behoren. Want dan wordt het dweilen met de kraan open.

Vandaar mijn idee dat het management en de HRM afdeling bij de ordediensten werk aan de winkel hebben en hun agenten moeten bijstaan. In het artikel in het Algemeen Dagblad pleit ik voor specifieke trainingen. Agenten moeten bovendien veel meer bewust gemaakt moeten worden van het feit dat ze door hun beroep en de hiermee gepaard gaande opeenstapeling van negatieve interculturele contacten kunnen verglijden in onverdraagzaamheid.

 

 

Wat is racisme?

Een kort telefoongesprek verscheen met de nodige animatie (grappig) op terlevisie op NPO 1, Nederland, in de rubriek ‘Poldernomaden‘.

In dit programma (De Nieuwe Maan) komen ook twee moedige vaders vertellen over hun kinderen die uitreisden naar Syrië om daar de jihad te strijden. Ik vond dit een van de mooiste en meest aangrijpende interviews die ik sinds lang gezien heb.

Het woord ‘racisme’ is trouwens een heel moeilijk woord, en het betekent niet steeds hetzelfde. In de psychologie is de definitie heel ruim, en komt het erop neer dat vanaf wanneer men zich verschillend gedraagt tegenover mensen van een andere etnische groep, enkel en alleen maar omwille van dit ene verschil, men over racisme spreekt. Het woord ‘discrimineren’ (dus, onderscheid maken tussen) wordt letterlijk toegepast op etnische groepen.

Psychologen zijn van nature geïnteresseerd in de ‘mindset’: wat maakt dat iemand zus of zo denkt? Natuurlijk is het niet verboden of illegaal om slecht te denken over andere mensen. Alleen is het zo dat wanneer die slechte gedachten er niet zijn, er ook geen racisme kan ontstaan. Vandaar dat het bestuderen van die mindset zo belangrijk is.

Bovendien is ‘anders gedragen’ zoals bijvoobreeld contact vermijden geeenzins strafbaar. Je doet gewoon je zin, als vrije burger. Echter, dit soort gedrag draagt niet bij tot een warme maatschappij, en wanneer we met z’n allen elkaar ontwijken, wordt het hier niet de meest prettige plaats.

In het boek ‘Iedereen racist’ wordt meestal gesproken over “onverdraagzaamheid”. Het boek had trouwens eerst een andere titel: “Iedereen bevooroordeeld?” Toegegeven, die oude titel bekte niet echt goed.

Iedereen is een racist op De Ochtend, Radio 1 NL

Ik had een uitgebreid radio interview op Radio 1, Nederland in het programma ‘De Ochtend’ (19 mei 2016). De zinsnede ‘Iedereen racist’ heeft natuurlijk niet als bedoeling om iedereen te kwetsen. Eigen blinde vlekken, beperkingen erkennen, maakt een mens milder in zijn of haar oordelen over anderen. Of, zoals de quote op de Radio 1 website duidelijk maakt: “Als je accepteert dat iedereen iets racistisch heeft maar de kracht hebt om daar overheen te stappen, dan is er prima met elkaar samen te leven.”

“Iedereen racist” is vooral een oproep tot samenwerking, en toch wel een afzetten tegen de idee dat dit als vanzelf zou gaan. Zomaar bevolkingsgroepen bijeengooien en dan denken dat het wel goed zal komen, dat is een beetje te gemakkelijk, ofschoon het lijkt alsof in politieke middens dit ooit de leidende gedachte was.

Vandaar ook is het boek een pleidooi om meer inspanningen te leveren voor integratie.